PrivaSearch

Regels

Beroepsgeheim en AI: wat advocaten, notarissen en accountants moeten weten

Wat geheimhouding betekent als je een dossier in een AI-chatbot zet, en wat de NOvA, de KNB, de NBA en de CCBE daarover hebben gepubliceerd.

In het kort

  • De geheimhoudingsplicht van advocaten, notarissen en accountants geldt naast de AVG en gaat verder: ze omvat alles wat je in je beroep te weten komt, ook als er geen persoonsgegeven in staat.
  • De NOvA, de KNB en de NBA zeggen alle drie hetzelfde over gratis en publieke AI-tools: zet er geen vertrouwelijke gegevens of cliëntgegevens in.
  • De NOvA beveelt bovendien aan de cliënt om toestemming te vragen voor AI-gebruik in het dossier; de Europese CCBE vraagt openheid als een cliënt redelijkerwijs bezwaar zou hebben.
  • Geen van de beroepsorganisaties verbiedt AI: ze vragen dat je weet waar gegevens heen gaan, wat de aanbieder ermee doet en dat je de uitkomst zelf controleert.
  • Een zakelijk abonnement met een verwerkersovereenkomst regelt veel, maar het volledige dossier gaat dan nog steeds naar de aanbieder.

Mag een dossier met beroepsgeheim in een AI-chatbot?

Niet zomaar. Wie een dossier in een chatbot zet, geeft de inhoud aan een derde: de aanbieder. Bij een gratis of persoonlijk account is daar geen contract voor dat past bij je geheimhoudingsplicht, en de beroepsorganisaties raden het af. Met een zakelijke dienst, afspraken over vertrouwelijkheid en een eigen afweging kan er meer, maar de verantwoordelijkheid blijft bij jou.

Dit artikel gaat over de beroepsregels. Wat de AVG over dezelfde handeling zegt, staat op onze pagina over AI-chatbots en de AVG en in het artikel over klantgegevens in een AI-chatbot. De twee stapelen: een verwerking kan onder de AVG te verantwoorden zijn en toch in strijd komen met je geheimhouding, en omgekeerd.

Waarin verschilt het beroepsgeheim van de AVG?

De AVG beschermt persoonsgegevens. Het beroepsgeheim beschermt het vertrouwen dat iemand vrijuit met zijn advocaat, notaris of accountant kan praten. Dat geeft drie verschillen die voor AI uitmaken.

Pseudonimiseren helpt dus voor de AVG en voor de herkenbaarheid van personen, maar lost niet elk geheimhoudingsvraagstuk op. Een passage waarin de namen zijn vervangen, kan nog steeds een zaak beschrijven die iemand uit de branche herkent. Meer over die grens lees je in ons artikel over pseudonimiseren of anonimiseren.

Welke geheimhouding geldt per beroep?

Advocaten: artikel 11a Advocatenwet

Volgens artikel 11a van de Advocatenwet is de advocaat, voor zover de wet niet anders bepaalt, tot geheimhouding verplicht ten aanzien van alles waarvan hij uit hoofde van zijn beroepsuitoefening kennisneemt. Dezelfde plicht geldt voor medewerkers en personeel en voor andere personen die bij de beroepsuitoefening betrokken zijn. Het tweede lid bepaalt dat de plicht blijft bestaan na het einde van de beroepsuitoefening of de betrekking. Artikel 10a van dezelfde wet noemt geheimhouding als een van de kernwaarden, naast onafhankelijkheid, partijdigheid, deskundigheid en integriteit.

Notarissen: artikel 22 Wet op het notarisambt

Artikel 22 van de Wet op het notarisambt is vrijwel gelijk opgebouwd. De notaris is, voor zover de wet niet anders bepaalt, tot geheimhouding verplicht ten aanzien van alles waarvan hij uit hoofde van zijn werkzaamheid kennisneemt. Dat geldt ook voor de personen die onder zijn verantwoordelijkheid werken, en ook na het einde van het ambt of de betrekking.

Accountants: vertrouwelijkheid in de VGBA

Voor accountants staat de plicht in de Verordening gedrags- en beroepsregels accountants, de VGBA van de NBA. Vertrouwelijkheid is daar een van de vijf fundamentele beginselen (artikel 2). Artikel 16 verplicht de accountant tot geheimhouding van gegevens of inlichtingen waarvan hij het vertrouwelijke karakter kent of redelijkerwijs moet vermoeden, met een beperkt aantal uitzonderingen, zoals een wettelijke plicht of schriftelijke toestemming van de opdrachtgever voor een specifiek doel. Artikel 18 verbiedt vertrouwelijke gegevens te gebruiken voor eigen gewin of dat van een derde. Artikel 19 vraagt maatregelen zodat ook wie onder jouw verantwoordelijkheid werkt, of wie je om ondersteuning vraagt, zich aan de vertrouwelijkheid houdt.

De tekst die wij raadpleegden is de versie die de NBA publiceert als geldend vanaf 1 januari 2020. Controleer bij de NBA of er sindsdien iets is gewijzigd.

Het verschoningsrecht is iets anders

Advocaten en notarissen kunnen zich in veel gevallen ook tegenover de rechter en opsporingsdiensten op hun geheimhouding beroepen. Voor accountants ligt dat anders. Dit artikel gaat daar niet verder op in: het is een eigen onderwerp, en voor een concreet geval heb je een jurist nodig. Voor AI is vooral van belang waar informatie terechtkomt en wie er daarna bij kan.

Wat zeggen de beroepsorganisaties over generatieve AI?

Hieronder staat wat de organisaties hebben gepubliceerd, met de datum erbij. De stand is die van 13 oktober 2026. Dit zijn levende documenten: de NOvA schrijft zelf dat nieuwe inzichten tot aanpassing kunnen leiden.

De NOvA: aanbevelingen langs de vijf kernwaarden

De Nederlandse orde van advocaten kondigde haar Aanbevelingen AI in de advocatuur aan in een nieuwsbericht van 16 december 2025. Ze zijn geordend langs de kernwaarden. Onder vertrouwelijkheid staat onder meer:

Onder de andere kernwaarden staat dat de advocaat eindverantwoordelijk blijft, citaten, jurisprudentie en feiten altijd handmatig controleert, een kantoorbreed AI-beleid opstelt en cliënten over dat beleid informeert. Het document heet "aanbevelingen" en geeft richting. Wat daarnaast gewoon geldt, zijn de wet, de kernwaarden en het toezicht van de deken. Hoe een deken of de tuchtrechter de aanbevelingen in een concreet geval weegt, kunnen wij niet voorspellen.

De KNB: een weegschaal en een lijst vragen

De Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie publiceerde op 20 november 2025 de AI-weegschaal, een afwegingskader dat laat zien welke elementen een notaris meeweegt. Op 18 december 2025 volgde deel 2, met concrete vragen aan de notaris en aan de softwareleverancier.

Deel 2 van het afwegingskader heeft een hoofdstuk over bescherming en geheimhouding van gegevens. Twee passages zijn voor de praktijk goed te onthouden. De eerste is een toets: zou je deze gegevens met mensen of organisaties buiten je kantoor delen? Zo nee, dan is het volgens de KNB geen goed idee ze in te voeren in een model dat de gegevens verder verwerkt, omdat je de controle over de invoer verliest en je geheimhoudingsplicht riskeert te schenden. De tweede gaat over gratis, algemeen beschikbare tools: je loopt een groot privacyrisico en schendt mogelijk je geheimhoudingsplicht, en de KNB raadt het gebruik ervan op dit moment af.

De NBA: beginselen blijven onverkort gelden

De NBA publiceerde in november 2024 de Leidraad AI in Control en in juni 2026, samen met NOREA, Leidraad 2: AI toegepast. De tweede leidraad stelt als eerste randvoorwaarde dat de ethische en beroepsmatige kaders onverkort van toepassing blijven, met name de fundamentele beginselen uit de VGBA. Over vertrouwelijkheid staat er dat cliënt- en persoonsdata niet zomaar in publieke AI-modellen mag worden ingevoerd, met de gratis versies van bekende chatbots als voorbeeld, en dat deze data in een beveiligde, afgeschermde omgeving moet blijven. De professional houdt de volledige verantwoordelijkheid; uitvoer van AI alleen is volgens de leidraad nooit voldoende controle-informatie.

In een interview op de site van de NBA van november 2025 noemen twee toezichthouders van de AFM drie voorwaarden voor AI-gebruik door accountantsorganisaties: de mens blijft betrokken, uitkomsten zijn traceerbaar en de veiligheid is beheerst. Ze geven er vragen bij die elk kantoor zich kan stellen: hoe lang bewaart de leverancier klantgegevens, zijn ze goed versleuteld, en doet de leverancier nog iets met de gegevens?

Wat vraagt de CCBE op Europees niveau?

De Raad van de Europese balies (CCBE) publiceerde op 2 oktober 2025 een gids over het gebruik van generatieve AI door advocaten. De kernregel: voer geen persoonlijke, vertrouwelijke of andere cliëntgegevens in, tenzij er passende waarborgen zijn. Als voorbeelden noemt de gids een contractuele plicht voor de aanbieder om gegevens vertrouwelijk te behandelen of niets te bewaren, een verwerkersovereenkomst die het gebruik beperkt tot de doelen van het kantoor, en technische maatregelen zoals een systeem dat lokaal of in een eigen beveiligde omgeving draait.

Over de cliënt is de CCBE minder stellig dan de NOvA. Als redelijkerwijs te verwachten is dat een geïnformeerde cliënt bezwaar zou maken of voorwaarden zou stellen, moet de advocaat open zijn. De NOvA beveelt aan om toestemming te vragen.

Wat betekent dat voor dossiers in een chatbot?

De publicaties verschillen in toon, maar wijzen dezelfde kant op. Vertaald naar de dagelijkse praktijk:

Hoe regel je dit op kantoor?

  1. Inventariseer wat er al gebeurt. Vraag welke tools collega's gebruiken, ook op privéaccounts. Zonder dat beeld schrijf je beleid voor een situatie die niet bestaat.
  2. Deel je informatie in. Wat is openbaar, wat is intern, wat valt onder de geheimhouding? Leg per soort vast in welke tool het mag.
  3. Beoordeel de aanbieder. Waar staan de gegevens, hoe lang, wie kan erbij, wordt er getraind op invoer, is er een verwerkersovereenkomst? De vragenlijst van de KNB is ook buiten het notariaat bruikbaar.
  4. Regel de cliënt. Neem AI-gebruik op in je opdrachtbevestiging of algemene voorwaarden, en vraag toestemming waar je beroepsorganisatie dat aanbeveelt.
  5. Leg het vast in een AI-beleid. Toegestane tools, verboden invoer, controle van uitkomsten, wat te doen bij een fout. Een opzet staat in ons artikel over AI-beleid opstellen.
  6. Train iedereen. Ook het secretariaat en stagiairs vallen onder je geheimhouding. De AI Act vraagt bovendien dat je werkt aan de AI-geletterdheid van je mensen.
  7. Controleer en herhaal. Kijk elk halfjaar of de voorwaarden van de aanbieder en de publicaties van je beroepsorganisatie zijn gewijzigd.

Gaat het toch mis, bijvoorbeeld omdat een collega een dossier in een privéaccount heeft gezet, beoordeel dan of het een datalek is. Dat staat los van de vraag of je je beroepsregels hebt geschonden; beide vragen moet je beantwoorden.

Wat PrivaSearch hierin doet

PrivaSearch zit tussen je documenten en het AI-model. Persoonsgegevens worden binnen PrivaSearch herkend en vervangen door consistente pseudoniemen. Een collega ziet het origineel naast de gepseudonimiseerde tekst, corrigeert wat het model heeft gemist en keurt goed. Pas daarna is een document doorzoekbaar. De stappen staan op de pagina Hoe PrivaSearch werkt.

Een AI-assistent die via PrivaSearch zoekt, krijgt alleen vrijgegeven, gepseudonimiseerde passages met een bronverwijzing. Geen originele bestanden, geen bestandsnamen en geen links. Die koppeling werkt met Claude, ChatGPT Business en Mistral Vibe. Zoeken kan ook helemaal binnen PrivaSearch, zonder gekoppelde assistent. Toegang loopt per project: alleen wie lid is van een project ziet wat erin staat, en handelingen worden gelogd.

Dat sluit aan op wat de beroepsorganisaties vragen: weten welke gegevens waarheen gaan, minder delen dan het hele dossier, en een mens die controleert. Het vervangt je eigen oordeel niet. Gepseudonimiseerde gegevens blijven voor jouw organisatie persoonsgegevens. Een passage zonder namen kan nog steeds vertrouwelijke zaakinformatie bevatten, dus de vraag of je cliënt ermee instemt en of dit past bij je geheimhouding blijft van jou. En wat je zelf in een gekoppelde assistent typt, gaat rechtstreeks naar de aanbieder van die assistent.

Welke maatregelen we per onderdeel van de AVG en de AI Act hebben genomen, staat op de pagina over de AVG en de AI Act. Wil je het met een fictief dossier uit je eigen praktijk zien, vraag dan een demo aan.

Veelgestelde vragen

Mag een advocaat ChatGPT gebruiken voor een dossier?

Met een gratis of persoonlijk account raadt de NOvA het af: geen vertrouwelijke gegevens in gratis tools en geen cliëntgegevens in publieke AI-modellen. Met een zakelijke dienst kan er meer, als je weet wat de aanbieder met de gegevens doet, de contractvoorwaarden hebt gecontroleerd en de cliënt hebt betrokken. De NOvA beveelt aan toestemming te vragen voor AI-gebruik in het dossier.

Schend je je geheimhoudingsplicht als je cliëntgegevens in een AI-tool invoert?

Dat hangt af van de tool en de afspraken. De KNB waarschuwt dat je met gratis, algemene tools mogelijk je geheimhoudingsplicht schendt, omdat je niet weet wat er met de invoer gebeurt. De CCBE vraagt passende waarborgen, zoals een contractuele vertrouwelijkheidsplicht en een verwerkersovereenkomst. Of jouw situatie daaraan voldoet, beoordeel je zelf, zo nodig met je beroepsorganisatie of een jurist.

Moet je je cliënt vertellen dat je AI gebruikt?

De NOvA beveelt aan toestemming te vragen voor AI-gebruik in het dossier en cliënten te informeren over het AI-beleid van het kantoor. De CCBE vraagt openheid wanneer een geïnformeerde cliënt redelijkerwijs bezwaar zou maken of voorwaarden zou stellen. Voor notarissen en accountants staat zo'n aanbeveling niet in de stukken die wij hebben gelezen, maar openheid in je opdrachtbevestiging voorkomt discussie achteraf.

Zijn de aanbevelingen van de NOvA verplicht?

Het document heet aanbevelingen en geeft richting bij het toepassen van de kernwaarden. De geheimhoudingsplicht uit de Advocatenwet, de AVG en de AI Act zijn wel bindend. Hoe een deken of de tuchtrechter de aanbevelingen meeweegt in een concreet geval, valt niet te voorspellen. Behandel ze daarom als de norm waaraan je gedrag later kan worden getoetst.

Is een zakelijk abonnement genoeg voor mijn beroepsgeheim?

Het is een voorwaarde, geen eindpunt. Je krijgt een verwerkersovereenkomst en je invoer wordt standaard niet voor training gebruikt. Het volledige dossier gaat nog steeds naar de aanbieder, niemand controleert vooraf wat erin staat en de cliënt weet er niet vanzelf van. De beroepsorganisaties vragen daarnaast dat je datastromen kent, alleen deelt wat nodig is en uitkomsten controleert.

Lost pseudonimiseren het probleem van het beroepsgeheim op?

Gedeeltelijk. Het haalt namen, adressen en nummers uit de tekst die een AI-model te zien krijgt, en dat verkleint het risico voor de betrokken personen. Het beroepsgeheim gaat verder dan persoonsgegevens: ook een zaak zonder namen kan herkenbaar of vertrouwelijk zijn. Pseudonimiseren is dus een maatregel naast toestemming, contractuele afspraken en je eigen beoordeling, geen vervanging daarvan.

Verder lezen

  1. Geautomatiseerde besluitvorming en AI: wanneer mag AI over mensen beslissen?

    Wanneer een besluit met AI onder het verbod op geautomatiseerde besluitvorming valt, welke uitzonderingen er zijn en hoe een mens echt meebeslist.

  2. Privacy by design bij AI-tools: wat artikel 25 AVG van je organisatie vraagt

    Privacy by design en by default bij AI-tools: wat je regelt bij de keuze van een tool, welke instellingen je uitzet en wat je van de leverancier vraagt.

  3. AI Impact Assessment (AIIA): wat het is en hoe je het als organisatie gebruikt

    Wat de AIIA van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is, voor wie het verplicht is, hoe het is opgebouwd en hoe het zich verhoudt tot IAMA en DPIA.

Zie in twintig minuten wat er met jouw documenten gebeurt.

We laten het zien met fictieve dossiers uit jouw branche: upload, herkenning, review, zoeken en de koppeling met je AI-assistent. Daarna weet je precies wat je team veilig kan gebruiken.

Plan een demo →