Regels
Wat geheimhouding betekent als je een dossier in een AI-chatbot zet, en wat de NOvA, de KNB, de NBA en de CCBE daarover hebben gepubliceerd.
Niet zomaar. Wie een dossier in een chatbot zet, geeft de inhoud aan een derde: de aanbieder. Bij een gratis of persoonlijk account is daar geen contract voor dat past bij je geheimhoudingsplicht, en de beroepsorganisaties raden het af. Met een zakelijke dienst, afspraken over vertrouwelijkheid en een eigen afweging kan er meer, maar de verantwoordelijkheid blijft bij jou.
Dit artikel gaat over de beroepsregels. Wat de AVG over dezelfde handeling zegt, staat op onze pagina over AI-chatbots en de AVG en in het artikel over klantgegevens in een AI-chatbot. De twee stapelen: een verwerking kan onder de AVG te verantwoorden zijn en toch in strijd komen met je geheimhouding, en omgekeerd.
De AVG beschermt persoonsgegevens. Het beroepsgeheim beschermt het vertrouwen dat iemand vrijuit met zijn advocaat, notaris of accountant kan praten. Dat geeft drie verschillen die voor AI uitmaken.
Pseudonimiseren helpt dus voor de AVG en voor de herkenbaarheid van personen, maar lost niet elk geheimhoudingsvraagstuk op. Een passage waarin de namen zijn vervangen, kan nog steeds een zaak beschrijven die iemand uit de branche herkent. Meer over die grens lees je in ons artikel over pseudonimiseren of anonimiseren.
Volgens artikel 11a van de Advocatenwet is de advocaat, voor zover de wet niet anders bepaalt, tot geheimhouding verplicht ten aanzien van alles waarvan hij uit hoofde van zijn beroepsuitoefening kennisneemt. Dezelfde plicht geldt voor medewerkers en personeel en voor andere personen die bij de beroepsuitoefening betrokken zijn. Het tweede lid bepaalt dat de plicht blijft bestaan na het einde van de beroepsuitoefening of de betrekking. Artikel 10a van dezelfde wet noemt geheimhouding als een van de kernwaarden, naast onafhankelijkheid, partijdigheid, deskundigheid en integriteit.
Artikel 22 van de Wet op het notarisambt is vrijwel gelijk opgebouwd. De notaris is, voor zover de wet niet anders bepaalt, tot geheimhouding verplicht ten aanzien van alles waarvan hij uit hoofde van zijn werkzaamheid kennisneemt. Dat geldt ook voor de personen die onder zijn verantwoordelijkheid werken, en ook na het einde van het ambt of de betrekking.
Voor accountants staat de plicht in de Verordening gedrags- en beroepsregels accountants, de VGBA van de NBA. Vertrouwelijkheid is daar een van de vijf fundamentele beginselen (artikel 2). Artikel 16 verplicht de accountant tot geheimhouding van gegevens of inlichtingen waarvan hij het vertrouwelijke karakter kent of redelijkerwijs moet vermoeden, met een beperkt aantal uitzonderingen, zoals een wettelijke plicht of schriftelijke toestemming van de opdrachtgever voor een specifiek doel. Artikel 18 verbiedt vertrouwelijke gegevens te gebruiken voor eigen gewin of dat van een derde. Artikel 19 vraagt maatregelen zodat ook wie onder jouw verantwoordelijkheid werkt, of wie je om ondersteuning vraagt, zich aan de vertrouwelijkheid houdt.
De tekst die wij raadpleegden is de versie die de NBA publiceert als geldend vanaf 1 januari 2020. Controleer bij de NBA of er sindsdien iets is gewijzigd.
Advocaten en notarissen kunnen zich in veel gevallen ook tegenover de rechter en opsporingsdiensten op hun geheimhouding beroepen. Voor accountants ligt dat anders. Dit artikel gaat daar niet verder op in: het is een eigen onderwerp, en voor een concreet geval heb je een jurist nodig. Voor AI is vooral van belang waar informatie terechtkomt en wie er daarna bij kan.
Hieronder staat wat de organisaties hebben gepubliceerd, met de datum erbij. De stand is die van 13 oktober 2026. Dit zijn levende documenten: de NOvA schrijft zelf dat nieuwe inzichten tot aanpassing kunnen leiden.
| Beroep | Grondslag van de geheimhouding | Wat de beroepsorganisatie over AI zegt |
|---|---|---|
| Advocaat | Artikel 11a Advocatenwet; kernwaarden in artikel 10a | NOvA, Aanbevelingen AI in de advocatuur (december 2025): geen vertrouwelijke gegevens in gratis tools, geen cliëntgegevens in publieke AI-modellen, toestemming van de cliënt voor AI-gebruik in het dossier, een kantoorbreed AI-beleid |
| Notaris | Artikel 22 Wet op het notarisambt | KNB, AI-weegschaal (november 2025) en deel 2 van het afwegingskader (december 2025): gratis algemene tools afgeraden, nagaan wat de aanbieder met invoer doet, niet invoeren wat je niet buiten kantoor zou delen |
| Accountant | VGBA, artikelen 2 en 16 tot en met 19 | NBA en NOREA, Leidraad 2: AI toegepast (juni 2026): cliënt- en persoonsdata niet zomaar in publieke AI-modellen, gegevens blijven in een beveiligde, afgeschermde omgeving |
| Advocaat (Europees) | Charter en modelgedragscode van de CCBE | CCBE, gids over generatieve AI (2 oktober 2025): geen cliëntgegevens invoeren tenzij er passende waarborgen zijn; openheid naar de cliënt als die redelijkerwijs bezwaar zou hebben |
De Nederlandse orde van advocaten kondigde haar Aanbevelingen AI in de advocatuur aan in een nieuwsbericht van 16 december 2025. Ze zijn geordend langs de kernwaarden. Onder vertrouwelijkheid staat onder meer:
Onder de andere kernwaarden staat dat de advocaat eindverantwoordelijk blijft, citaten, jurisprudentie en feiten altijd handmatig controleert, een kantoorbreed AI-beleid opstelt en cliënten over dat beleid informeert. Het document heet "aanbevelingen" en geeft richting. Wat daarnaast gewoon geldt, zijn de wet, de kernwaarden en het toezicht van de deken. Hoe een deken of de tuchtrechter de aanbevelingen in een concreet geval weegt, kunnen wij niet voorspellen.
De Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie publiceerde op 20 november 2025 de AI-weegschaal, een afwegingskader dat laat zien welke elementen een notaris meeweegt. Op 18 december 2025 volgde deel 2, met concrete vragen aan de notaris en aan de softwareleverancier.
Deel 2 van het afwegingskader heeft een hoofdstuk over bescherming en geheimhouding van gegevens. Twee passages zijn voor de praktijk goed te onthouden. De eerste is een toets: zou je deze gegevens met mensen of organisaties buiten je kantoor delen? Zo nee, dan is het volgens de KNB geen goed idee ze in te voeren in een model dat de gegevens verder verwerkt, omdat je de controle over de invoer verliest en je geheimhoudingsplicht riskeert te schenden. De tweede gaat over gratis, algemeen beschikbare tools: je loopt een groot privacyrisico en schendt mogelijk je geheimhoudingsplicht, en de KNB raadt het gebruik ervan op dit moment af.
De NBA publiceerde in november 2024 de Leidraad AI in Control en in juni 2026, samen met NOREA, Leidraad 2: AI toegepast. De tweede leidraad stelt als eerste randvoorwaarde dat de ethische en beroepsmatige kaders onverkort van toepassing blijven, met name de fundamentele beginselen uit de VGBA. Over vertrouwelijkheid staat er dat cliënt- en persoonsdata niet zomaar in publieke AI-modellen mag worden ingevoerd, met de gratis versies van bekende chatbots als voorbeeld, en dat deze data in een beveiligde, afgeschermde omgeving moet blijven. De professional houdt de volledige verantwoordelijkheid; uitvoer van AI alleen is volgens de leidraad nooit voldoende controle-informatie.
In een interview op de site van de NBA van november 2025 noemen twee toezichthouders van de AFM drie voorwaarden voor AI-gebruik door accountantsorganisaties: de mens blijft betrokken, uitkomsten zijn traceerbaar en de veiligheid is beheerst. Ze geven er vragen bij die elk kantoor zich kan stellen: hoe lang bewaart de leverancier klantgegevens, zijn ze goed versleuteld, en doet de leverancier nog iets met de gegevens?
De Raad van de Europese balies (CCBE) publiceerde op 2 oktober 2025 een gids over het gebruik van generatieve AI door advocaten. De kernregel: voer geen persoonlijke, vertrouwelijke of andere cliëntgegevens in, tenzij er passende waarborgen zijn. Als voorbeelden noemt de gids een contractuele plicht voor de aanbieder om gegevens vertrouwelijk te behandelen of niets te bewaren, een verwerkersovereenkomst die het gebruik beperkt tot de doelen van het kantoor, en technische maatregelen zoals een systeem dat lokaal of in een eigen beveiligde omgeving draait.
Over de cliënt is de CCBE minder stellig dan de NOvA. Als redelijkerwijs te verwachten is dat een geïnformeerde cliënt bezwaar zou maken of voorwaarden zou stellen, moet de advocaat open zijn. De NOvA beveelt aan om toestemming te vragen.
De publicaties verschillen in toon, maar wijzen dezelfde kant op. Vertaald naar de dagelijkse praktijk:
Gaat het toch mis, bijvoorbeeld omdat een collega een dossier in een privéaccount heeft gezet, beoordeel dan of het een datalek is. Dat staat los van de vraag of je je beroepsregels hebt geschonden; beide vragen moet je beantwoorden.
PrivaSearch zit tussen je documenten en het AI-model. Persoonsgegevens worden binnen PrivaSearch herkend en vervangen door consistente pseudoniemen. Een collega ziet het origineel naast de gepseudonimiseerde tekst, corrigeert wat het model heeft gemist en keurt goed. Pas daarna is een document doorzoekbaar. De stappen staan op de pagina Hoe PrivaSearch werkt.
Een AI-assistent die via PrivaSearch zoekt, krijgt alleen vrijgegeven, gepseudonimiseerde passages met een bronverwijzing. Geen originele bestanden, geen bestandsnamen en geen links. Die koppeling werkt met Claude, ChatGPT Business en Mistral Vibe. Zoeken kan ook helemaal binnen PrivaSearch, zonder gekoppelde assistent. Toegang loopt per project: alleen wie lid is van een project ziet wat erin staat, en handelingen worden gelogd.
Dat sluit aan op wat de beroepsorganisaties vragen: weten welke gegevens waarheen gaan, minder delen dan het hele dossier, en een mens die controleert. Het vervangt je eigen oordeel niet. Gepseudonimiseerde gegevens blijven voor jouw organisatie persoonsgegevens. Een passage zonder namen kan nog steeds vertrouwelijke zaakinformatie bevatten, dus de vraag of je cliënt ermee instemt en of dit past bij je geheimhouding blijft van jou. En wat je zelf in een gekoppelde assistent typt, gaat rechtstreeks naar de aanbieder van die assistent.
Welke maatregelen we per onderdeel van de AVG en de AI Act hebben genomen, staat op de pagina over de AVG en de AI Act. Wil je het met een fictief dossier uit je eigen praktijk zien, vraag dan een demo aan.
Met een gratis of persoonlijk account raadt de NOvA het af: geen vertrouwelijke gegevens in gratis tools en geen cliëntgegevens in publieke AI-modellen. Met een zakelijke dienst kan er meer, als je weet wat de aanbieder met de gegevens doet, de contractvoorwaarden hebt gecontroleerd en de cliënt hebt betrokken. De NOvA beveelt aan toestemming te vragen voor AI-gebruik in het dossier.
Dat hangt af van de tool en de afspraken. De KNB waarschuwt dat je met gratis, algemene tools mogelijk je geheimhoudingsplicht schendt, omdat je niet weet wat er met de invoer gebeurt. De CCBE vraagt passende waarborgen, zoals een contractuele vertrouwelijkheidsplicht en een verwerkersovereenkomst. Of jouw situatie daaraan voldoet, beoordeel je zelf, zo nodig met je beroepsorganisatie of een jurist.
De NOvA beveelt aan toestemming te vragen voor AI-gebruik in het dossier en cliënten te informeren over het AI-beleid van het kantoor. De CCBE vraagt openheid wanneer een geïnformeerde cliënt redelijkerwijs bezwaar zou maken of voorwaarden zou stellen. Voor notarissen en accountants staat zo'n aanbeveling niet in de stukken die wij hebben gelezen, maar openheid in je opdrachtbevestiging voorkomt discussie achteraf.
Het document heet aanbevelingen en geeft richting bij het toepassen van de kernwaarden. De geheimhoudingsplicht uit de Advocatenwet, de AVG en de AI Act zijn wel bindend. Hoe een deken of de tuchtrechter de aanbevelingen meeweegt in een concreet geval, valt niet te voorspellen. Behandel ze daarom als de norm waaraan je gedrag later kan worden getoetst.
Het is een voorwaarde, geen eindpunt. Je krijgt een verwerkersovereenkomst en je invoer wordt standaard niet voor training gebruikt. Het volledige dossier gaat nog steeds naar de aanbieder, niemand controleert vooraf wat erin staat en de cliënt weet er niet vanzelf van. De beroepsorganisaties vragen daarnaast dat je datastromen kent, alleen deelt wat nodig is en uitkomsten controleert.
Gedeeltelijk. Het haalt namen, adressen en nummers uit de tekst die een AI-model te zien krijgt, en dat verkleint het risico voor de betrokken personen. Het beroepsgeheim gaat verder dan persoonsgegevens: ook een zaak zonder namen kan herkenbaar of vertrouwelijk zijn. Pseudonimiseren is dus een maatregel naast toestemming, contractuele afspraken en je eigen beoordeling, geen vervanging daarvan.
Wanneer een besluit met AI onder het verbod op geautomatiseerde besluitvorming valt, welke uitzonderingen er zijn en hoe een mens echt meebeslist.
Privacy by design en by default bij AI-tools: wat je regelt bij de keuze van een tool, welke instellingen je uitzet en wat je van de leverancier vraagt.
Wat de AIIA van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is, voor wie het verplicht is, hoe het is opgebouwd en hoe het zich verhoudt tot IAMA en DPIA.
We laten het zien met fictieve dossiers uit jouw branche: upload, herkenning, review, zoeken en de koppeling met je AI-assistent. Daarna weet je precies wat je team veilig kan gebruiken.
Plan een demo →