AI en privacy
Wat de regels zeggen over patiëntgegevens in een AI-chatbot, wat toezichthouders en artsenorganisaties adviseren en wat je per toepassing regelt.
Bij AI in de zorg is het antwoord voor een gratis of persoonlijk account: nee. Daar is geen verwerkersovereenkomst en het beroepsgeheim is niet geborgd. Op een zakelijk abonnement kan het alleen als de zorgaanbieder dat vooraf heeft beoordeeld en vastgelegd, met een overeenkomst, een DPIA en afspraken over wat er wel en niet in mag.
Samenvattingen van een dossier, een verslag van een consult, een brief in begrijpelijke taal: het gebeurt al in praktijken en instellingen. Dit artikel gaat over de vraag wat daarbij met patiëntgegevens mag. De algemene vraag wat er gebeurt als je een dossier uploadt, staat op de pagina over AI-chatbots en de AVG. Hier werken we de zorg uit.
ChatGPT, Copilot en Claude bestaan elk in een consumentenversie en in zakelijke varianten, met andere voorwaarden per abonnement. De vergelijking staat in welk abonnement voor zakelijk gebruik. Die voorwaarden veranderen geregeld. Lees ze zelf na voordat je iets besluit, en zet de datum erbij.
Artikel 9 van de AVG noemt gegevens over gezondheid bij de bijzondere categorieën van persoonsgegevens. Het eerste lid verbiedt de verwerking. Het tweede lid geeft de uitzonderingen. Welke categorieën er nog meer zijn, lees je in het artikel over bijzondere persoonsgegevens.
Voor zorgverleners is onderdeel h van het tweede lid de belangrijkste: verwerking die noodzakelijk is voor onder meer medische diagnosen en het verstrekken van gezondheidszorg. Het derde lid stelt daarbij een voorwaarde. De gegevens worden verwerkt door of onder de verantwoordelijkheid van een beroepsbeoefenaar die aan het beroepsgeheim is gebonden, of door iemand anders die tot geheimhouding verplicht is.
Nederland heeft dat uitgewerkt in artikel 30 van de Uitvoeringswet AVG. Het derde lid heft het verbod op voor hulpverleners, instellingen en voorzieningen voor gezondheidszorg, voor zover de verwerking noodzakelijk is voor een goede behandeling of verzorging van de betrokkene of voor het beheer van de instelling of beroepspraktijk. Het vierde lid voegt toe dat de gegevens dan alleen worden verwerkt door personen die tot geheimhouding verplicht zijn.
De uitzondering dekt wat noodzakelijk is voor de behandeling of het beheer van de praktijk. Ze dekt niet alles wat handig is. Wie een volledig dossier in een chatbot zet om één brief te laten schrijven, moet kunnen uitleggen waarom het hele dossier daarvoor nodig was. Meestal is dat niet zo.
De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) schrijft op haar pagina over het gebruiken en delen van gezondheidsgegevens dat een zorgaanbieder bij grootschalige verwerking van gezondheidsgegevens een DPIA uitvoert en een functionaris gegevensbescherming aanstelt. Een verwerkingsregister is volgens de AP ook voor een kleine zorgpraktijk meestal verplicht. Hoe zo'n regel eruitziet, staat in het artikel over het verwerkingsregister.
Naast de AVG geldt het beroepsgeheim. Voor de geneeskundige behandeling staat het in artikel 7:457 van het Burgerlijk Wetboek, onderdeel van de regeling die de WGBO wordt genoemd.
Het eerste lid bepaalt dat de hulpverlener ervoor zorgt dat aan anderen dan de patiënt geen inlichtingen over de patiënt worden verstrekt, en geen inzage in of afschrift van de gegevens uit het dossier, dan met toestemming van de patiënt. Het tweede lid zegt wie niet als "anderen" gelden: degenen die rechtstreeks betrokken zijn bij de uitvoering van de behandelingsovereenkomst en de vervanger van de hulpverlener, voor zover de verstrekking noodzakelijk is voor hun werkzaamheden.
De wettekst noemt softwareleveranciers niet. Zorgaanbieders werken al lang met leveranciers van dossiersystemen die als verwerker gegevens te zien kunnen krijgen. Of een aanbieder van een AI-chatbot op dezelfde manier past binnen het beroepsgeheim, hangt af van het contract, de techniek en het doel. Dat is een juridische beoordeling die je per toepassing maakt, met je functionaris gegevensbescherming of een jurist. Dit artikel geeft daar geen oordeel over.
Eén ding is wel duidelijk. Een persoonlijk account zonder overeenkomst, waarbij de aanbieder zelf bepaalt wat hij met de invoer doet, is iets anders dan een verwerker die alleen in opdracht handelt. Hoe andere beroepen met een geheimhoudingsplicht hiermee omgaan, lees je in het artikel over beroepsgeheim en AI.
Artikel 7:454 van hetzelfde wetboek verplicht de hulpverlener een dossier in te richten en daarin de gegevens over de gezondheid van de patiënt en de uitgevoerde verrichtingen op te nemen, voor zover dat voor een goede hulpverlening noodzakelijk is. Laat je een verslag door AI maken, dan blijft het jouw dossier en jouw verslag.
Op 6 augustus 2024 publiceerde de AP een waarschuwing over AI-chatbots en datalekken. Ze had meerdere meldingen gekregen van datalekken doordat medewerkers persoonsgegevens van bijvoorbeeld patiënten of klanten deelden met een AI-chatbot. De AP noemt ChatGPT en Copilot als voorbeelden van de digitale assistenten die mensen op de werkvloer gebruiken.
Bij een van de gemelde datalekken had een medewerker van een huisartsenpraktijk medische gegevens van patiënten ingevoerd in een AI-chatbot, tegen de afspraken in. De AP schrijft daarover dat medische gegevens zeer gevoelige gegevens zijn die niet voor niets extra bescherming krijgen in de wet, en dat het zomaar delen ervan met een techbedrijf een grote schending is van de privacy van de mensen om wie het gaat. Het bericht noemt niet welke chatbot het was en niet om hoeveel patiënten het ging.
De AP maakt een onderscheid. Gebruikt een medewerker een chatbot op eigen initiatief en tegen de afspraken in, en voert hij daarbij persoonsgegevens in, dan is er sprake van een datalek. Is het gebruik onderdeel van het beleid van de organisatie, dan is het geen datalek, maar volgens de AP vaak niet wettelijk toegestaan. Organisaties moeten beide situaties voorkomen.
Wat je doet als het is gebeurd, staat in het artikel over een datalek via een AI-chatbot.
De IGJ riep zorgaanbieders op 10 februari 2025 op zorgvuldig om te gaan met de invoering van generatieve AI. Als eerste toepassingen noemt de inspectie geautomatiseerde verslaglegging via spraakherkenning, het samenvatten van patiëntendossiers en chatbots voor communicatie met patiënten. Volgens de inspectie gelden dezelfde kaders als bij elke vorm van digitale zorg, met daarbovenop specifieke risico's: generatieve AI kan onjuiste of onvolledige informatie produceren, met bijvoorbeeld een medicatiefout of een onjuiste beoordeling van een patiënt als gevolg. Zorgaanbieders die generatieve AI gebruiken, zijn volgens de inspectie wettelijk verantwoordelijk voor een zorgvuldige implementatie en een zorgvuldig gebruik.
De publicatie bevat vragen voor drie momenten: vóór de aanschaf, bij de implementatie en na de ingebruikname. De inspectie wijst er ook op dat een AI-toepassing die helpt bij een diagnose of een behandeling een medisch hulpmiddel kan zijn, waarvoor eigen Europese regels gelden.
De artsenfederatie KNMG heeft een dossier over AI, bijgewerkt op 9 april 2026, met twee praktijkdilemma's. Over AI voor de verslaglegging van patiëntgesprekken schrijft de KNMG onder meer:
Op de vraag of een arts ChatGPT mag gebruiken voor administratieve taken antwoordt de KNMG dat dit eerst afhangt van de regels van de zorginstelling, dat grote voorzichtigheid is geboden en dat de verantwoordelijkheid voor het gebruik en de gevolgen bij de gebruiker ligt.
Het Nederlands Huisartsen Genootschap schrijft op zijn pagina over AI in de huisartsenpraktijk dat er in de huisartsenzorg nog weinig ervaring is opgedaan met AI en dat het wetenschappelijk bewijs voor de effectiviteit beperkt is. Het NHG ziet kansen bij triage, consultvoorbereiding en spraakgestuurd rapporteren, en werkt aan aanbevelingen voor de praktijk.
De tabel hieronder is een hulpmiddel om toepassingen te ordenen. Ze vervangt geen DPIA en geen juridisch oordeel.
| Toepassing | Welke gegevens | Wat je regelt |
|---|---|---|
| Een algemene folder of voorlichtingstekst herschrijven | Geen patiëntgegevens | Een toegestane tool; controle op medische juistheid door een zorgverlener |
| Zoeken in protocollen en werkinstructies | Geen patiëntgegevens, zolang de vraag geen patiënt beschrijft | Afspraak dat vragen geen patiënt herkenbaar maken; bronvermelding controleren |
| Een brief of e-mail aan een patiënt opstellen | Naam, klacht, behandeling | Zakelijk abonnement met verwerkersovereenkomst; alleen de gegevens die de brief nodig heeft; controle voor verzending |
| Een dossier samenvatten voor een overdracht | Het volledige dossier | DPIA; beoordeling van het beroepsgeheim; zo mogelijk binnen het dossiersysteem of op gepseudonimiseerde tekst; controle op weglatingen |
| Een consult opnemen en laten uitwerken | Geluid, alles wat de patiënt zegt | Toestemming zoals de KNMG beschrijft; opname niet bewaren; DPIA; verslag controleren voor het in het dossier komt |
| Een chatbot die vragen van patiënten beantwoordt | Wat de patiënt zelf invult | Duidelijk maken dat het AI is; grenzen aan wat de chatbot beantwoordt; toezicht door een zorgverlener; DPIA |
| Hulp bij triage of diagnose | Klachten, meetwaarden, voorgeschiedenis | Nagaan of het een medisch hulpmiddel is en hoe de AI Act het indeelt; de arts beslist |
Deze toepassing vraagt het meeste. Er wordt geluid opgenomen, er spreekt een patiënt die niet om de tool heeft gevraagd, en het resultaat komt in het dossier. Wat er bij opnemen en transcriberen komt kijken, ook buiten de zorg, staat in het artikel over AI-notulen en de AVG.
De AI Act deelt toepassingen in naar risico. De eisen aan hoog-risicosystemen zijn uitgesteld en gaan voor een deel pas eind 2027 in. Welke data gelden en wat nu al van kracht is, staat in de AI Act uitgelegd.
PrivaSearch is geen dossiersysteem en geen medisch hulpmiddel. Het is een zoeklaag voor documenten: het haalt persoonsgegevens uit de tekst voordat een AI-assistent erin zoekt. Namen, burgerservicenummers, adressen en andere herkende gegevens worden vervangen door pseudoniemen. Een collega ziet daarna het origineel naast de gepseudonimiseerde tekst, vult aan wat de herkenning miste en keurt goed. Pas dan is een document doorzoekbaar. Hoe dat stap voor stap gaat, staat op de pagina over de werking.
Voor de zorg zijn twee kanttekeningen van belang. De herkenning is gericht op gegevens die naar een persoon wijzen, zoals namen, adressen, burgerservicenummers en geboortedata. Ga er daarom van uit dat de medische inhoud van een tekst, zoals een diagnose of een behandeling, leesbaar blijft. En een combinatie van details kan iemand toch herkenbaar maken, zeker in een kleine gemeenschap. Daarom is de review door een mens verplicht. Pseudonimiseren is geen anonimiseren: voor jouw organisatie blijven het persoonsgegevens, en gegevens over gezondheid. Het verschil lees je in pseudonimiseren of anonimiseren.
Je kunt in PrivaSearch zelf zoeken, of een assistent koppelen: Claude, ChatGPT Business of Mistral Vibe (voorheen Le Chat). De assistent krijgt dan alleen vrijgegeven passages te zien, en wat PrivaSearch teruggeeft komt bij de aanbieder van die assistent terecht. Wat je zelf in de assistent typt, gaat er rechtstreeks heen. De details staan op de pagina over AI-chatbots en de AVG.
Of dit past binnen het beroepsgeheim van jouw praktijk of instelling, beoordeel je zelf, met je functionaris gegevensbescherming. PrivaSearch levert daarvoor startdocumenten, waaronder een DPIA-startdocument en een registervermelding, beschreven op de pagina over de AVG en de AI Act. Het zijn geen afgeronde oordelen. Wil je het zien met fictieve dossiers, vraag dan een demo aan.
Voor teksten zonder patiëntgegevens, zoals een algemene folder, kan dat als de praktijk het toestaat. Voor patiëntgegevens ligt het anders: een persoonlijk account heeft geen verwerkersovereenkomst en borgt het beroepsgeheim niet. De KNMG schrijft dat het gebruik eerst afhangt van de regels van de zorginstelling, dat grote voorzichtigheid geboden is en dat de verantwoordelijkheid bij de gebruiker ligt.
Volgens de Autoriteit Persoonsgegevens wel, als het op eigen initiatief en tegen de afspraken met de werkgever in gebeurt. De toezichthouder kreeg zo'n melding van een huisartsenpraktijk. Een melding aan de AP en aan de betrokkenen is dan in veel gevallen verplicht. Staat de organisatie het gebruik zelf toe, dan is het geen datalek, maar volgens de AP vaak niet wettelijk toegestaan.
Dat hangt af van de toepassing. Voor het verwerken van gezondheidsgegevens die noodzakelijk zijn voor de behandeling bestaat een wettelijke uitzondering waarvoor geen toestemming nodig is. Voor het opnemen van een gesprek met een AI-toepassing schrijft de KNMG dat toestemming van de patiënt vereist is. Het beroepsgeheim vraagt bovendien toestemming voor verstrekking aan anderen dan wie rechtstreeks bij de behandeling betrokken is.
De AVG, met extra bescherming voor gegevens over gezondheid, de Uitvoeringswet AVG, het medisch beroepsgeheim uit het Burgerlijk Wetboek en de AI Act. Is een toepassing bedoeld voor diagnose of behandeling, dan kunnen ook de Europese regels voor medische hulpmiddelen gelden. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd houdt toezicht op de kwaliteit en veiligheid van zorg, de Autoriteit Persoonsgegevens op de omgang met persoonsgegevens.
Niet vanzelf. Dat een assistent in bestaande software zit, zegt niets over welke documenten hij kan lezen, wie het antwoord ziet en wat er wordt bewaard. De Autoriteit Persoonsgegevens noemt Copilot naast ChatGPT in haar waarschuwing over datalekken. Een zorgaanbieder beoordeelt het vooraf, met een DPIA en met aandacht voor wie toegang heeft tot welke dossiers.
AI mag een concept maken, de hulpverlener blijft verantwoordelijk voor het dossier. De KNMG adviseert het automatisch gemaakte verslag te controleren op feitelijke fouten, op verkeerde interpretaties en op wie wat heeft gezegd, en aan te vullen wat non-verbaal is geuit. De inspectie wijst erop dat generatieve AI onjuiste of onvolledige informatie kan produceren. Nalezen is dus een vast onderdeel van het werk.
Waar een geüpload bestand terechtkomt, hoe lang het blijft staan, wie erbij kan en wat verwijderen betekent. Met vier routes voor dossiers.
Wat scholen met AI doen, waarom leerlinggegevens extra bescherming krijgen, welke toepassingen verboden of hoog risico zijn en wat een school regelt.
Wat ChatGPT van je opslaat, wie erbij kan, hoe je training uitzet en wat tijdelijke chats, geheugen en gedeelde links doen. Met een stappenplan.
We laten het zien met fictieve dossiers uit jouw branche: upload, herkenning, review, zoeken en de koppeling met je AI-assistent. Daarna weet je precies wat je team veilig kan gebruiken.
Plan een demo →