Regels
Wanneer je voor een AI-chatbot of AI-zoekfunctie een DPIA moet uitvoeren, wat erin hoort te staan en hoe je haar in zeven stappen aanpakt.
Een DPIA is verplicht als het gebruik van de AI-tool waarschijnlijk een hoog risico oplevert voor de rechten en vrijheden van de mensen in je dossiers. Dat is in elk geval zo als je op grote schaal bijzondere persoonsgegevens verwerkt, of als de tool mensen beoordeelt en daar besluiten op volgen. In andere gevallen toets je aan negen criteria.
De plicht staat in artikel 35 van de AVG. De wet noemt de DPIA een gegevensbeschermingseffectbeoordeling. Het eerste lid noemt uitdrukkelijk verwerkingen "waarbij nieuwe technologieën worden gebruikt", en vraagt de beoordeling vóór de verwerking. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) geeft op haar pagina over de DPIA drie hulpmiddelen om te bepalen of je er een moet uitvoeren: de wet zelf, haar eigen lijst en de negen criteria van de Europese toezichthouders.
Artikel 35 lid 3 noemt drie gevallen waarin een DPIA in elk geval nodig is:
Voor een AI-tool op kantoor zijn de eerste twee van belang. Een zorgpraktijk die patiëntdossiers doorzoekbaar maakt, verwerkt gezondheidsgegevens. Een HR-afdeling die een model sollicitanten laat rangschikken, beoordeelt mensen.
De AP heeft op grond van artikel 35 lid 4 een lijst vastgesteld van verwerkingen waarvoor een DPIA verplicht is. Het besluit dateert van 19 november 2019 en geldt sinds 27 november 2019. De lijst telt zeventien soorten verwerkingen, van heimelijk onderzoek en zwarte lijsten tot cameratoezicht en biometrische gegevens.
Kunstmatige intelligentie staat er niet als eigen soort op. Dat betekent niet dat AI erbuiten valt. De lijst beschrijft wat je met gegevens doet, niet met welke techniek. Deze soorten kom je bij een AI-tool het eerst tegen:
De AP schrijft erbij dat de lijst niet uitputtend is. Staat je verwerking er niet op, dan beoordeel je zelf of het risico hoog is. Verwerkingen die ad hoc of incidenteel plaatsvinden, tellen volgens de AP niet als systematisch of stelselmatig.
De negen criteria komen uit de richtsnoeren WP248 van de Europese toezichthouders, vastgesteld op 4 april 2017 en laatst herzien op 4 oktober 2017. De AP hanteert als vuistregel dat je een DPIA uitvoert als je verwerking aan twee of meer criteria voldoet. De richtsnoeren zelf zeggen dat dit "in de meeste gevallen" geldt, en dat soms één criterium al genoeg is.
De tabel past de criteria toe op een AI-chatbot of een AI-zoekfunctie over dossiers.
| Criterium | Wanneer het bij een AI-tool speelt |
|---|---|
| 1. Evaluatie of scoretoekenning | Als de tool mensen beoordeelt of rangschikt: sollicitanten, klanten, leerlingen. Niet als ze alleen passages uit documenten terugzoekt. |
| 2. Geautomatiseerde besluitvorming met rechtsgevolg | Als de uitkomst zonder menselijke tussenkomst leidt tot een besluit dat iemand wezenlijk treft, zoals een afwijzing. |
| 3. Stelselmatige monitoring | Als je het gebruik van de tool door medewerkers systematisch volgt, of de tool inzet om gedrag te volgen. |
| 4. Gevoelige gegevens | Als de dossiers gegevens bevatten over gezondheid, strafrecht, financiën of andere gegevens van zeer persoonlijke aard. Bij zorg, juridisch werk en HR vrijwel altijd. |
| 5. Op grote schaal verwerkte gegevens | Als je een heel archief of alle dossiers van een afdeling ontsluit, in plaats van een enkel document. |
| 6. Matching of samenvoeging van datasets | Als de tool bronnen combineert die voor verschillende doelen zijn aangelegd, op een manier die mensen niet verwachten. |
| 7. Kwetsbare betrokkenen | Als de dossiers gaan over werknemers, patiënten, kinderen of anderen in een ongelijke verhouding tot je organisatie. |
| 8. Innovatief gebruik van nieuwe technologie | Bij generatieve AI in de regel wel: de gevolgen van de techniek zijn nog niet volledig bekend. |
| 9. Blokkering van een recht, dienst of contract | Als de uitkomst bepaalt of iemand een dienst krijgt of een overeenkomst kan sluiten. |
Neem een fictief voorbeeld. Advieskantoor Lindehof wil dat medewerkers met een AI-assistent in alle personeelsdossiers van klanten kunnen zoeken. De dossiers bevatten verzuimgegevens (criterium 4), het gaat om het hele archief (criterium 5), de betrokkenen zijn werknemers (criterium 7) en de techniek is nieuw (criterium 8). Dat zijn er vier. Een DPIA is hier nodig.
Een ander fictief voorbeeld: een medewerker laat een chatbot de toon van een nieuwsbrief verbeteren, zonder persoonsgegevens. Geen enkel criterium is van toepassing, en er is geen verwerking van persoonsgegevens waarvoor een DPIA in beeld komt.
Leg dan vast waarom. De AP is daar uitdrukkelijk over: ook wie aan geen of maar één criterium voldoet, moet goed kunnen onderbouwen waarom hij geen DPIA uitvoert. Dat hoort bij de verantwoordingsplicht. Een halve pagina met de toets aan de negen criteria, een datum en een naam is genoeg, en veel beter dan niets.
De AP werkt daarnaast aan een lijst van verwerkingen waarvoor geen DPIA nodig is. Zij vroeg in juni 2026 om reacties op een voorlopige lijst, bedoeld voor onder meer het mkb en zelfstandigen. De consultatie is gesloten. De lijst geldt pas nadat de Europese toezichthouders hebben geadviseerd en de AP haar in de Staatscourant heeft gepubliceerd. Tot dan kun je je er niet op beroepen.
Je mag zelf een methode kiezen, zolang de vier onderdelen uit artikel 35 lid 7 erin staan.
De wet schrijft geen AI-hoofdstuk voor. Deze punten horen bij een eerlijke beschrijving van de verwerking, omdat de risico's er zitten:
De AP vraagt uitdrukkelijk aandacht voor wat er overblijft nadat je maatregelen hebt genomen. Beschrijf welke hoge risico's je niet volledig kunt voorkomen, in welke situaties ze spelen, hoe waarschijnlijk ze zijn en welke schade er dan ontstaat. Die inschatting bepaalt of je verder mag of eerst naar de AP moet.
Begin in de ontwerpfase, schrijft de AP, ook als nog niet alle details bekend zijn. Dat je de DPIA later moet bijstellen is geen reden om haar uit te stellen.
Een DPIA is geen eenmalige opdracht. Artikel 35 lid 11 vraagt een toetsing in elk geval als het risico verandert. Bij AI-tools gebeurt dat vaak: de aanbieder wijzigt zijn voorwaarden, er komt een koppeling met een nieuwe bron bij, of de tool wordt voor een ander doel gebruikt. De AP raadt aan een DPIA ook zonder wijziging periodiek te herhalen, bijvoorbeeld eens per drie jaar.
Als uit de DPIA blijkt dat het risico hoog blijft en je geen maatregelen kunt vinden om het te beperken. Artikel 36 noemt dat een voorafgaande raadpleging. De AP legt de procedure uit: je vult een aanvraagformulier in en stuurt de DPIA mee, en als je een FG hebt ook diens advies.
Drie dingen om te weten:
De raadpleging is bedoeld voor restrisico's. De AP beoordeelt daarin niet welke grondslag je moet kiezen. Lukt het wel om het risico met maatregelen terug te brengen, dan hoef je geen raadpleging aan te vragen.
Wat er misgaat als medewerkers toch gegevens invoeren, en wanneer dat een datalek is, lees je in datalek via een AI-chatbot. De bredere uitleg over chatbots en de AVG staat op ChatGPT, Claude, Mistral Vibe en de AVG.
PrivaSearch maakt een startdocument voor een DPIA. Volgens de pagina AVG en EU AI Act bevat het een toets op de DPIA-plicht langs de negen WP248-criteria, een risicoanalyse met een bruto- en een nettoscore per risico, de maatregelen en een conclusie over het restrisico. Het is geen afgerond juridisch oordeel: toetsing door een jurist of een FG is noodzakelijk.
Het document komt uit één formulier, deterministisch en zonder taalmodel. De inhoud volgt de daadwerkelijke inrichting van je omgeving, zodat er geen maatregel in staat die niet aanstaat. Naast het startdocument voor de DPIA maakt je omgeving een AI-beleid, een regel voor het verwerkingsregister en een uitgeschreven grondslag met belangenafweging.
De maatregelen die in zo'n DPIA terugkomen, staan beschreven op hoe PrivaSearch werkt: persoonsgegevens worden binnen PrivaSearch herkend en vervangen door pseudoniemen, een collega keurt het resultaat goed voordat een document doorzoekbaar wordt, toegang loopt per project en handelingen worden gelogd. Welke partijen bij de verwerking betrokken zijn, staat in het subverwerkersoverzicht.
Wat van jou blijft, zeggen wij er eerlijk bij. Automatische herkenning is nooit volledig; daarom is de menselijke review verplicht. De rest van je verwerkingsregister, het advies van je FG en de formele vaststelling doe je zelf. Het zijn startdocumenten, geen juridisch advies. Wil je het startdocument zien, vraag dan een demo aan.
Dat hangt af van wat je ermee doet, niet van het product. Verwerk je er op grote schaal gezondheidsgegevens of andere gevoelige gegevens mee, of beoordeelt de tool mensen, dan is een DPIA verplicht. In andere gevallen toets je aan negen Europese criteria. Als vuistregel van de Autoriteit Persoonsgegevens geldt: bij twee of meer criteria voer je een DPIA uit.
Nee, niet als eigen soort verwerking. De lijst uit 2019 noemt zeventien soorten verwerkingen, zoals grootschalige verwerking van gezondheidsgegevens, profilering en controle van werknemers. Een AI-tool kan daar wel onder vallen, omdat de lijst beschrijft wat je met gegevens doet en niet met welke techniek. De lijst is bovendien niet uitputtend.
Een DPIA voer je zelf uit om de risico's van een verwerking in kaart te brengen en maatregelen te kiezen. Een voorafgaande raadpleging is de stap daarna, en alleen nodig als het risico ondanks je maatregelen hoog blijft. Je legt de verwerking dan voor aan de Autoriteit Persoonsgegevens en mag niet beginnen voordat zij je aanvraag heeft beoordeeld.
De plicht hangt af van het risico, niet van de omvang van je bedrijf. Een kleine praktijk die op grote schaal gezondheidsgegevens verwerkt, kan eronder vallen. De Autoriteit Persoonsgegevens werkt aan een lijst van verwerkingen waarvoor geen DPIA nodig is, bedoeld voor onder meer het mkb, maar die lijst was in oktober 2026 nog niet definitief vastgesteld.
De verwerkingsverantwoordelijke zorgt dat de DPIA wordt uitgevoerd. Dat is de organisatie die de AI-tool inzet, niet de leverancier. Je mag het werk uitbesteden, bijvoorbeeld aan een gespecialiseerd bureau, maar je blijft eindverantwoordelijk. Heb je een functionaris gegevensbescherming, dan ben je verplicht diens advies te vragen en in het rapport op te nemen wat je ermee hebt gedaan.
De AVG vraagt een nieuwe toetsing in elk geval wanneer het risico van de verwerking verandert. Bij AI-tools gebeurt dat als de aanbieder zijn voorwaarden wijzigt, als je een nieuwe bron koppelt of als je de tool voor een ander doel gaat gebruiken. De Autoriteit Persoonsgegevens raadt aan een DPIA ook zonder wijziging periodiek te herhalen, bijvoorbeeld eens per drie jaar.
De tijdlijn van de AI Act na de digitale omnibus: wat al geldt, wat is verschoven naar 2027 en 2028, en wat je als gebruiker van AI-chatbots nu regelt.
Wat een deepfake is, welke regels er nu gelden, welk verbod eraan komt en wat je als organisatie doet tegen fraude met een nagemaakte stem of video.
Wat het Algoritmeregister en het IAMA zijn, wat verplicht is en wat niet, en wat een gemeente regelt als medewerkers AI-chatbots gebruiken.
We laten het zien met fictieve dossiers uit jouw branche: upload, herkenning, review, zoeken en de koppeling met je AI-assistent. Daarna weet je precies wat je team veilig kan gebruiken.
Plan een demo →